Hurkoak parte hartu du abuztuaren 20an eta 21ean UPV/EHUko UIK Udako Ikastaroen barruan egin den “Desgaitasuna duten pertsonen inklusioa, eskubideak eta laguntzak. New Yorkeko Konbentzioaren 20 urte” ikastaroan. Bi eguneko topaketak aukera eman du desgaitasuna duten pertsonen eskubideen arloan azken urteotan egindako bidea aztertzeko eta oraindik egiteko dagoenari buruz hausnartzeko.

Hurkoaren izenean, Andikona Uriarte Isacelaya, Gerentziako ondokoa, eta Susana Montesino Sánchez, Arlo Juridikoko arduraduna, izan dira ikastaroan. Biek parte hartu dute programako mahai-inguruetan, Hurkoak eguneroko jardunean duen esperientzia eta ikuspegia partekatuz.

Arlo juridiko, sozial, akademiko eta instituzionaleko hainbat aditu eta profesional bildu ditu ikastaroak. Abiapuntua argia izan da: 20 urte bete dira Desgaitasuna duten Pertsonen Eskubideei buruzko Nazio Batuen Konbentzioaonartu zenetik, eta urte hauetan nabarmen aldatu da desgaitasuna ulertzeko eta pertsonei laguntzeko modua. Espainiako Estatuan, 8/2021 Legeak bultzada handia eman dio aldaketa horri.

Pertsonaren ordez erabaki beharrean, erabakiak hartzen lagundu

Horixe izan da ikastaroan behin eta berriz agertu den ideia nagusietako bat. Ereduak pertsona jarri behar du erdigunean: bere borondatea, nahiak eta lehentasunak entzun eta errespetatu, eta erabakiak hartzeko behar dituen laguntzak eskaini.

Ikuspegi horretatik landu dira, besteak beste, justiziarako irisgarritasuna, desinstituzionalizazioa, komunitatean bizitzeko laguntzak, datu pertsonalen babesa, baimena, finantza-inklusioa eta gaitasun juridikoa baliatzeko laguntzak.

Legeak aldatu dira, baina erronka ez da hor amaitzen. Eskubideak aitortzeaz gain, egunerokoan benetan baliatu ahal izateko baldintzak eta laguntzak bermatu behar dira.

Hurkoaren esperientzia ere, mahai gainean

Hurkoak ere bere ekarpena egin du bi egunetako hausnarketan.

Andikona Uriarte Isacelayak borondatearen aurkako barneratzeei, desinstituzionalizazioari eta komunitatean laguntzekin eskaintzen diren tratamenduei buruzko mahai-ingurua gidatu zuen. Bertan, pertsonak bere ingurunean jarraitu ahal izateko zer aukera eta laguntza behar diren izan zuten hizpide, baita egoera konplexuen aurrean sortzen diren zailtasunak ere.

Susana Montesino Sánchezek, berriz, desgaitasuna duten pertsonen gizarte-inklusiorako politika publikoei buruzko mahai-inguruan parte hartu zuen. Erakunde publikoek eta hirugarren sektoreak gaitasun juridikorako laguntza-eredu berrien aurrean duten egitekoaz aritu ziren, eta Montesinok Hurkoaren eguneroko jardunetik jasotako esperientzia partekatu zuen.

Legea egunerokora eramatea, erronka nagusia

Bigarren egunean arreta berezia jarri zitzaion pertsonaren borondatea, nahiak eta lehentasunak kontuan hartzeari. Nola jokatu egoera konplexuetan? Noraino iritsi behar du laguntzak? Eta nola lagundu pertsonari haren erabakitzeko aukera baztertu gabe?

Galdera horien inguruan aztertu ziren Auzitegi Gorenaren jurisprudentzia, datu pertsonalen babesa eta baimena, egitezko zaintza eta notarioen zein epaitegien bidezko laguntzak.

Finantza-inklusioak ere tarte zabala izan zuen. Banku-kontu bat erabiltzea, eragiketa bat egitea, banku-bulego batera joatea edo zerbitzu digitalak erabiltzea eguneroko kontuak dira, baina ez dira pertsona guztientzat berdin irisgarriak. Horregatik, finantza-erakundeekin harremanak izateko behar diren laguntzak bermatzearen garrantzia nabarmendu zen.

Autonomiaz hitz egitea, azken batean, eguneroko bizitzaz hitz egitea ere bada.

Lagundu, pertsona eta haren erabakiak erdigunean jarrita

Ikastaroan landutako gai asko Hurkoak egunero aurrean dituen egoerekin lotuta daude. Pertsona bakoitzari behar duen laguntza eskaintzea da helburua, haren ordez erabaki gabe ahal den guztietan.

Ez dago guztientzat balio duen erantzun bakarra. Pertsona bakoitzak bere historia, egoera, beharrak eta bizi-proiektua ditu; eta laguntzek ere horietara egokitu behar dute. Horretarako, ezinbestekoa da pertsonari entzutea eta hark zer nahi duen kontuan hartzea.

UPV/EHUko UIK Udako Ikastaroak bezalako topaguneek aukera ematen dute eguneroko jardunetik pixka bat aldendu, esperientziak partekatu eta beste arlo batzuetako profesionalekin batera erronka horiei buruz hausnartzeko.

Azken batean, eskubideak paperean jasota egotea ez da nahikoa. Erronka da pertsona bakoitzak bere egunerokoan eskubide horiek benetan baliatu ahal izatea, bere bizitzari buruzko erabakietan parte hartuz eta horretarako behar dituen laguntzak jasoz.